Winorośl właściwa (Vitis vinifera L.)

Winorośl właściwa (Vitis vinifera L.)

(Winorośl winna, latorośl winna). Gatunek zdrewniałego pnącza z rodziny winoroślowatych, często uprawiany w Europie , północnej części Afryki i Azji

Budowa anatomiczna

Pokrój  –  pnącze o długości 10m rzadko dochodzi do 30-40m. Pień drewniejący może osiągać nawet do 1,5 m obwodu, kora szarobrązowa lub brunatna , podłużnie włóknista. Winorośl rosnąc czepia się podpór za pomocą widlasto rozgałęziających się wąsów czepnych.

Liście – skrętoległe długoogonkowe, dłoniaste o dużej zmienności, osadzone na nagim ogonku od 4 do 8 cm długości. Blaszka liściowa ma długość i szerokość mieszczącą się w granicach od 5 do 15 cm. U nasady blaszka liściowa jest głęboko i wąsko sercowata z klapami bocznymi często nachodzącymi na siebie. Blaszka liściowa z wierzchu jest ciemnozielona, początkowo owłosiona, później naga.

Kwiaty – zebrane są w wiechy osiągające od 10 do 20 cm długości. Kwiatostany wyrastają naprzeciw liścia i ich szypuła ma od 1 do 5 cm długości. Jest naga lub pajęczynowato owłosiona i nierzadko wyrasta na niej nierozgałęziony wąs czepny. Kwiaty są niepozorne, drobne, zwykle obupłciowe u podgatunku uprawnego i zwykle rozdzielnopłciowe u podgatunku dziko rosnącego. Korona kwiatu składa się z 5 lancetowatych, żółtozielonych płatków o długości 1,5 mm zrośniętych na szczycie. Kwiaty są równoczesne, owadopylne lub samopylne. W Polsce kwitną od czerwca do lipca.

Owoce – Kulista lub podłużna jagoda o średnicy do ok. 2 cm. Jest soczysta, słodka lub słodko kwaśna, u odmian uprawnych ma różne kolory – od jasno zielonkawego poprzez różowy i czerwony do niemal czarnego. Zawiera od 2 do 4 nasion Nasiona mają kształt gruszkowaty lub owalny, mają dzióbek i osiągają do 6 mm długości.

Ekologia

Winorośl właściwa jest szybko rosnącym, wieloletnim pnączem. Kwitnie na przełomie wiosny i lata. Owoce pojawiają się pod koniec lata i pozostają na roślinie do zimy. Jesienią liście przebarwiają się na kolor złocistożółty. 

Zastosowanie

Kulinaria – używana do przygotowywania sałatek, sosów, soków, napojów i win, potraw, octów.

Lecznictwo – Skórka z owoców winogron zawiera kwas elagowy wspierający układ odpornościowy, obniża cholesterol, produkcja naturalnych oksydantów.

Kosmetyka – produkcja szamponów, maseczek, kremów i innych kosmetyków.

Przemysł – winiarski (wina, kwas winowy, ocet winny), kosmetyczny, olejarski (olej z pestek winogron), suszone winogrona – rodzynki, pasza dla zwierząt i nawóz.

Ogrodnictwo – roślina owocowa uprawiana w winnicach na owoc i  wino, soki, liście jako przyprawy i produkty do potraw (gołąbki),

Znaczenie biblijne

Symbolika winnego krzewu była dobrze znana Narodowi Wybranemu. Na murze, który otaczał świątynię jerozolimską Herod Wielki umieścił złoty krzew winny, z którego zwisały kiście winogron. Starożytny Izrael był krainą winnic. Winnica jest symbolem zaopatrzenia , obfitości i błogosławieństwa.

W Nowym Testamencie Jezus używał wina i winorośli w swoich przypowieściach i naukach, aby przedstawić intymną relację między Chrystusem a Jego kościołem. Wielokrotnie natchnione teksty mówią o spokojnym życiu pod własnym krzewem winnym, jako o błogosławieństwie Bożym. Wyczekiwano czasów, gdy „każdy będzie siadywał pod swą winoroślą i pod swym drzewem figowym” (Mi 4,4). Winnice troskliwie uprawiano, strzeżono ich pilnie i otaczano murem. Często w obrębie winnicy wznoszono wieżę strażniczą. Taka zadbana plantacja winnej latorośli była symbolem ludu wybranego: „Wyrwałeś winorośl z Egiptu, wygnałeś pogan, a ją zasadziłeś. Grunt dla niej przygotowałeś, a ona zapuściła korzenie i napełniła ziemię. Góry okryły się jej cieniem, a cedry Boże jej gałęźmi. Swe latorośle rozpostarła aż do Morza, a swoje pędy aż do Rzeki” (Ps 80,9-12).

W księdze Sędziów można znaleźć przypowieść, w której wszystkie pożyteczne rośliny, w tym krzew winny, odrzucają propozycję zostania królem (Sdz 9,12-13). Tylko bezużyteczny krzew cierniowy zgodził się panować. Ci, którzy łamią Boże Prawo, „zasadzą winnicę, a nie zbiorą jej owoców” (Pwt 28,30). Przeciwwagą surowego sądu Bożego były błogosławieństwo i obraz winnicy wydającej obfity plon. Prorocy mówiący o Bożym sądzie zapowiadali odnowienie, malując obraz pięknych i urodzajnych winnic. 

Najwymowniejszym wyjaśnieniem sensu winnicy i winnego krzewu w Nowym Testamencie jest porównanie mające związek z postacią Jezusa. Zwracając się do uczniów, Zbawiciel oświadczył: „Wytrwajcie we Mnie, a Ja będę trwał w was. Podobnie jak latorośl nie może przynosić owocu sama z siebie – o ile nie trwa w winnym krzewie – tak samo i wy, jeżeli we Mnie trwać nie będziecie. Ja jestem krzewem winnym, wy – latoroślami” (J 15,4-5). Mówiąc tak o sobie, Jezus wskazał, że jest On źródłem życia dla latorośli, a udział w królestwie Bożym jest możliwy jedynie dla tych, którzy w Nim trwają. Ci też przyniosą owoc obfity, to znaczy uczynki o wiecznej, nadprzyrodzonej wartości. 

Ustanowił także sakrament komunii chlebem i winem podczas Ostatniej Wieczerzy. Obraz winogron otacza Boży plan odkupienia od Księgi Rodzaju do Objawienia. Oznacza pokarm fizyczny i duchowy, zależność od Boga, wierność przymierzu i ofiarę Chrystusa, która uwalnia nas do przynoszenia owoców sprawiedliwości. Spożywając wino gronowe podczas Eucharystii, rozkoszujmy się słodyczą zbawienia Jezusa i trwajmy w Nim zawsze jak latorośle w Krzewie Winnym.

Jezus w przypowieściach przyrównuje siebie do krzewu winnego, a ludzi do latorośli; jedne z nich zostają na krzewie i przynoszą owoce, inne zaś zostają obcięte i wrzucone w ogień

Ciekawostki – Sztuka wykorzystywała motywy winnej latorośli, winogron i przedstawiała sceny winobrania. Płaskorzeźby, malowidła i mozaiki roją się wręcz od tego typu elementów dekoracyjnych. Często winne latorośle wypełniają całe powierzchnie ścian lub mozaikowych podłóg. Zwykle spotyka się motyw winnych latorośli wyrastających z kielicha lub z wysmukłego dzbana (kantharosa). Znajdujące się po bokach ptaki (gołębie albo pawie) dziobią winne jagody.
W sztuce chrześcijańskiej  winna latorośl łączyła się z osobą, Chrystusa ideą nieśmiertelności i zmartwychwstania – jak np. latorośl w nagrobku Kazimierza Wielkiego na Wawelu. 
Na terenie dzisiejszej Gruzji odkryto znaleziska świadczące o produkcji wina w tym regionie już 8 tysięcy lat temu.
Na świecie jest około 75 800km2 terenów na których uprawia się winogrona. Najwięcej w Hiszpanii 11 750 km2.