Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.)

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.)

(Parzawica, Pokrzywa chyrzawka) Gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny pokrzywowate (Urticaceae)

Budowa anatomiczna

Łodyga –  pojedyncza, wyrasta do wysokości 0,5 do 1,5 m wysokości od 0,4 do 1[7] lub 1,5 m. Czterokanciasta, pokryta szczeciniastymi, wydzielniczymi włoskami parzącymi. Pod ziemią wytwarza silnie rozgałęzione rozłogi – kłącza.

Liście – nakrzyżległe z węzłami z których wyrastają przylistki o długości 5-8 mm. Ogonki liściowe owłosione z włoskami parzącymi. Blaszka liściowa ma kształt od szerokojajowatego do wąskolancetowatego o długości od 5-13 cm. Liście z brzegu grubo piłkowane, czasem podwójnie o zaostrzonym końcu blaszki.

Kwiaty – męskie i żeńskie, kwiaty niepozorne (do 1,5 mm średnicy), zielone, z czterodzielnym okwiatem, zebrane w luźne lub gęste groniaste kwiatostany dłuższe od ogonków liściowych, wyrastające z pachwin liści. W kwiatach męskich znajdują się 4 pręciki (powstaje w nich do 30 tys. ziaren pyłku) w żeńskich obecny jest jeden jednokomorowy słupek utworzony z dwóch owocolistków z pędzelkowatym znamieniem. W kwiatach tych dwa listki okwiatu są większe, a dwa mniejsze. Kwiatostany żeńskie są zwieszone po przekwitnięciu.

Owoce – jednonasienne, jajowate lub wąskoeliptyczne orzeszki o długości do 1,2 mm, otoczone trwałymi listkami okwiatu. Jedna roślina w dobrych warunkach oświetleniowych wytwarza ok. 22. tys. owoców w cieniu znacznie mniej 500 owoców.

Ekologia

Roślina wieloletnia bylina dwupienna. Rośnie w wilgotnych lasach i zaroślach jest gatunkiem synantropijnym. Rozpowszechniona w strefie klimatu umiarkowanego  – Europa, Azja Afryka Północna, Ameryka Północna jest tez  przeniesiona na inne obszary przez człowieka. Gatunek bardzo zmienny pod względem wielkości, kształtu liści i kwiatostanów. Tworzy liczne zbiorowiska roślinne. Jest epifitem występuje licznie na siedliskach ruderalnych. Jest rośliną azotolubną, wymaga gleb żyznych, głębokich, bogatych w  azot i fosforany.

Znaczenie biblijne

W Starym testamencie pokrzywa pojawia się jako uosobienie chwastów porastających rolę próżniaka i winnicę głupca. W tekstach biblijnych wymieniana kilkakrotnie. Przypisywano  jej ochronę przed czarami, strachami i złym mocom. W średniowieczu roślina sama jednak miała ogromne znaczenie magiczne. Wiązka pokrzyw pod łóżkiem chorego miała zapewnić mu uzdrowienie, a noszona chroniła przed złym spojrzeniem. Dla wypędzenia złych mocy i ochrony przed diabłem i duchami smarowano ciało kremami i maściami z pokrzyw. Podobne moce przypisywane są także pokrzywie we współczesnych zbiorach wiedzy magicznej, gdzie zalecana jest do noszenia jako amulet oraz ochrony domostw przed złem. Izajasz tak o pokrzywie „”Zamiast cierni wyrosną cyprysy, zamiast pokrzyw wyrosną mirty. I będzie to Panu na chwałę, jako znak wieczysty, niezniszczalny!”

Pokrzywy święcono podczas Bożego Ciała i podczas dnia Matki Boskiej Zielnej.

Zastosowanie

Kulinaria – używana do przygotowywania zup, sosów i sałatek,

Lecznictwo – liść, kłącze pokrzywy mają właściwości lecznicze (tamowanie krwotoków, lek na zatrucia i oparzenia, w leczeniu zaburzeń nefrologicznych i reumatologicznych). Zastosowanie w homeopatii. Jedno z najcudowniejszych ziół skarbnica żelaza, makro i mikroelementów (magnez, potas, wapń, fosfor,  krzem, jod także witaminy A,C,B2 i K).

Kosmetyka – produkcja szamponów, maseczek, kremów i innych kosmetyków.

Przemysł – kosmetyczny, chemiczny ( naturalne preparaty ochronne). Roślina włóknista i barwierska.

Ogrodnictwo – uprawiana również jako roślina w ogrodach naturalistycznych i permakulturach. . Produkcja zielarska. Naturalny nawóz.

Ciekawostki

Włosek parzący pokrzywy zawiera płyn drażniący, który po dostaniu  się do skóry w ilości 0,0001 mg powoduje reakcję alergiczną. Kontakt skóry z włoskami kłująco-parzącymi pokrzywy powoduje dermatozę – toksyczne zapalenie skóry. Przejawia się ono uczuciem pieczenia, swędzenia i bólem oraz białymi grudkami i krostami o nieregularnym kształcie, zaczerwienionych na obrzeżach. Dolegliwości łagodzi pocieranie podrażnionego miejsca zgniecionymi liśćmi babki szałwii, mięty czy soku z samej pokrzywy.