Tatarak zwyczajny (Acorus calamus)

Tatarak zwyczajny (Acorus calamus)

Tatarakowce (Acorales Reveal) – monotypowy rząd roślin zielnych zawierający jedną rodzinę – tatarakowate (Acoraceae) i jeden rodzaj – tatarak zwyczajny (Acorus calamus),

Tatarakowce (Acorales Reveal) – monotypowy rząd roślin zielnych zawierający jedną rodzinę – tatarakowate (Acoraceae) i jeden rodzaj – tatarak zwyczajny (Acorus calamus),

Biologia i ekologia
W obrębie rodzaju Acorus wyróżnia się w zależności od ujęcia taksonomicznego od 2 do 6 gatunków. Zasięg geograficzny obejmuje półkulę północną z wyjątkiem obszarów arktycznych i suchych, w tropikalnej Azji tataraki rosną w wyższych położeniach górskich. W Polsce jedynym przedstawicielem jest tatarak zwyczajny (Acorus calamus), będący tu częstym kenofitem. Byliny występujące na bagnistych brzegach wód, na mokradłach oraz na glebach mineralnych i skalistych wzdłuż brzegów strumieni. Sposób zapylenia kwiatów nie jest dobrze poznany, ale lepki pyłek świadczy o prawdopodobnym udziale owadów. Nasiona rozsiewane są przez wodę. Rośliny rozprzestrzeniają się łatwo wzdłuż cieków za pomocą kawałków kłączy.

Pokrój

Rośliny kłączowe, aromatyczne – o charakterystycznym, słodkim zapachu (zwłaszcza potarte lub złamane). Osiągają wysokość od 20 do 150 cm.

Kłącze

Podziemne, grube, rozgałęzione sympodialnie[8].

Liście

Długie, równowąskie, mieczowate, o równoległym użyłkowaniu (żyłki w liczbie od 1 do 6), jasnozielone, zaostrzone na końcu. Skrętoległe, ustawione dwurzędowo w jednej płaszczyźnie.

Kwiaty

Drobne, zebrane w wyrastający pojedynczo kwiatostan – walcowatą kolbę, początkowo jasnozieloną, później jasnobrązową. Kwiatostan wyrasta bocznie na liściopodobnej łodydze. Kwiaty rozwijają się stopniowo od dołu i nie dojrzewają w naszym klimacie. Są obupłciowe, zwykle 3-krotne, z dwoma okółkami trójkrotnych, jasnobrązowych listków okwiatu i z dwoma, potrójnymi okółkami żółtych pręcikówSłupek górny, składa się z dwóch lub trzech owocolistków.

Owoc

Jagoda lub torebka. Owoce są jasnobrązowe lub czerwone z ciemniejszymi smugami. Wypełnione są śluzem z nasionami.

Znaczenie użytkowe

Oba gatunki tataraku używane są w nasadzeniach przy oczkach wodnych jako rośliny ozdobne. Przede wszystkim jednak kłącza (w mniejszym stopniu liście) tych roślin wykorzystywane były od najdawniejszych czasów w celach leczniczych, ceremonialnych, kosmetycznych oraz do aromatyzowania potraw, win i tytoniu. Ponadto uchodził za afrodyzjak. W Ajurwedzie tatarak stosowano w epilepsji, schizofrenii, problemach z pamięcią, a także na szereg dolegliwości z układu pokarmowego jak biegunka, kolki, dyspepsja, problemy z wątrobą, a nawet dyzenteria.

Znaczenie biblijne

Tatarak był pachnącą rośliną trzcinową, z której wytwarzano święty olej do namaszczenia w Przybytku w celu wyświęcania kapłanów oraz konsekrowania mebli i przedmiotów .

Hebrajskie słowo kaneh bosem odnosi się do aromatycznej laski lub trzciny, a nie konopi indyjskich.

Archeologiczne dowody potwierdzają, że tatarak Acorus był szeroko sprzedawany w starożytności i ceniony ze względu na swój zapach.

Olejek tatarakowy reprezentował mądrość , rozeznanie, honor i obecność Boga w czasach biblijnych.

Olej do namaszczenia służył przedmiotom i ludziom do służby Bożej oraz symbolizował ich władzę i powołanie od Boga.

W Biblii o tataraku wspomina się cztery razy, wyłącznie w związku ze świętym olejem do namaszczenia, używanym do poświęcenia Przybytku, wyposażenia i kapłanów na służbę Bożą. Pierwsza biblijna wzmianka o tataraku znajduje się w Księdze Wyjścia 30:22-25:

Tutaj Bóg daje Mojżeszowi wskazówki dotyczące przygotowania świętego oleju do namaszczenia, który będzie używany do poświęcenia Namiotu Spotkania, Arki Przymierza , stołu i świecznika, ołtarza kadzenia, ołtarza całopalenia i misy. Olejek ten miał składać się z płynnej mirry, cynamonu, tataraku (w tłumaczeniu „słodka laska”), kasji i oliwy z oliwek. Tatarak jest specjalnie nazywany „słodką laską” lub „słodko pachnącą laską”, co wskazuje, że został wybrany ze względu na jego wysoce aromatyczne właściwości. W ten sposób powstałby olejek do namaszczenia o egzotycznej i luksusowej woni, odpowiedni do poświęcenia przedmiotów i osób służbie Bogu Wszechmogącemu.
I Pan przemówił do Mojżesza, mówiąc: „Weź wonności stacte, onycha i galbanum oraz czyste kadzidło z tymi słodkimi przyprawami; każdego z nich będzie w równych ilościach. Zrobisz z nich kadzidło, mieszankę według sztuki perfumiarza, soloną, czystą i świętą. I część z tego utrzesz bardzo drobno, a część położysz przed Świadectwem w Namiocie Spotkania, gdzie się z tobą spotkam. Będzie to dla was najświętsze. Ale jeśli chodzi o kadzidło, które uczynicie, nie będziecie go przyrządzać według jego składu. Będzie to dla was święte dla Pana. Kto by coś podobnego sporządził, aby powąchał, zostanie wytracony spośród swego ludu”. (Wyjścia 37:29-38)
Tatarak był świętym, oddzielonym olejem przeznaczonym wyłącznie do oddawania czci Jahwe w Przybytku. Bóg zakazał używania jakichkolwiek składników, w tym tataraku, do produkcji perfum lub kadzideł do osobistego , powszechnego użytku.
Ostatnia wzmianka o tataraku w Starym Testamencie znajduje się w Pieśni nad Pieśniami 4:14, gdzie zostało ono użyte w metaforze, aby przedstawić słodycz i atrakcyjność pocałunków i mowy Ukochanego:
Na podstawie tych kluczowych fragmentów zyskujemy wgląd w znaczenie olejku tatarakowego w kontekście biblijnym. W Nowym Testamencie tatarak nie jest bezpośrednio wymieniony z nazwy. Jednakże Jezus z Nazaretu nazywany jest Chrystusem ( Mesjaszem) lub „Namaszczonym”, co wskazuje, że ucieleśniał pełnię uświęcającej i uświęcającej mocy Ducha Świętego służbie (Łk 4:18-19)

Ciekawostki
Cechami świadczącymi o odrębności tatarakowców są: unifacjalne liście, dwa rozdzielne systemy naczyń w szypułce, brak rafidów, obecność włosków w okienku (mikropyle) zalążka, specyficzne olejki eteryczne. Pozycja filogenetyczna tatarakowców potwierdzona została także badaniami genetycznymi.

W ogrodzie posadzony jest:

Tatarak zwyczajny