Oliwka europejska (Olea europaea L)

Oliwka europejska (Olea europaea L)

(Oliwnik europejski, Oliwka uprawna, Drzewo oliwne) Gatunek drzewa należący do rodziny oliwkowatych

Budowa anatomiczna

Pień – krzywy z sękami , nieregularny z licznymi odrostami, o średnicy 50 cm i wysokości do 3m.

Liście – małe całobrzegie szerokolancetowate lub podłużnie owalne, krótkoogonkowe naprzeciwległe z wierzchu ciemnozielone, na spodzie srebrzysto-popielate. Pozostają na roślinie do 2-3 lat.

Kwiaty – wiechowate (10-40 kwiatowe), pachnące, małe o czteroząbkowym kielichu, korona krótkorurkowa biaława z czterema łatkami, jednym słupkiem i dwoma pręcikami. Kwitnie od kwietnia do maja.

Owoce – pestkowce podobne do śliwki o długości do 3,5 cm zawierające tłuszcze. Przed dojrzewaniem mają barwę szarozieloną, po dojrzeniu niebieskawo czarną. Pestka brązowa, bruzdkowana. Zaczyna owocować w wieku 4-5 lat. Owocuje do końca swojego życia

Ekologia

Roślina długowieczna żyjąca do 1000 lat, niewymagająca, rośnie i owocuje nawet na kamienistych ubogich glebach, rośnie tez na terenach o małych opadach.

Znaczenie biblijne

W Biblii wymieniana jest 138 razy, począwszy od Księgi Rodzaju  (Rdz) po Apokalipsę św. Jana (Ap). Świadczy to o jej wielkim znaczeniu w czasach biblijnych. Jest jedną z kilku roślin obiecanych Żydom w Ziemi Obiecanej „ Pan, Bóg twój, wprowadzi cię do ziemi pięknej, … do ziemi pszenicy, jęczmienia, winorośli, drzewa figowego i granatowego – do ziemi oliwek, oliwy i miodu.” (Pwt 8,7-8). Jest przedstawiana jako symbol pokoju w postaci gołębicy trzymającej w dziobie gałąź oliwną. Symbol ten wzięty jest z opowieści o biblijnej Arce Noego (Rdz 8,11).

W legendach biblijnych, gałązkami oliwnymi zdobiono głowy zwycięzców, tak np. ozdobiono Judytę, gdy pokonała Holofernesa (Jdt 15,13). Zwyczaj ten kontynuowany był także w Starożytnej Grecji, gdzie zwycięzców olimpiad dekorowano wieńcami z gałązek oliwnych. Oliwą z oliwki namaszczano biblijnych proroków, królów i kapłanów, ale także chorych.

Łatwość tworzenia odrostów przez drzewo oliwkowe opisana jest w biblijnej Księdze Hioba  (14,7): „Drzewo ma jeszcze nadzieję, bo ścięte na nowo wyrasta, świeży pęd nie obumrze”. W chrześcijaństwie uznano tę perykopę za symbol zmartwychwstania.

Zastosowanie

Kulinaria – jadalne owoce, używana do przetworów, doskonały tłuszcz – oliwa z oliwek.

Lecznictwo – liść oliwki jest surowcem zielarskim.

Kosmetyka – produkcja mydeł, oliwek kosmetycznych, kremów i innych kosmetyków.

Przemysł – stosowane w snycerstwie i rzeźbiarstwie. Drewno średnio trwałe, biel drewna w kolorze szarym do jasnożółtego, twardziel drewna od żółtobrązowej do ciemnooliwkowobrązowej.

Ogrodnictwo – uprawiana również jako roślina ozdobna.

Ciekawostki

Oliwkę zaczęto uprawiać już we wczesnym neolicie wraz ze zbożami. Różne źródła wskazują, że uprawiana jest już od 5000-6000 lat. Najstarsze dowody jej uprawy odkryto na wyspie Kreta, w Syrii i Palestynie. W jaskiniach nad Morzem Martwym  znaleziono pestki oliwek datowane na 3700-3500 lat p.n.e. W pochodzącym z okresu około 1400 lat p.n.e. grobowcu egipskim znaleziono dwa naczynia z kremem zrobionym z kwiatów lipy oraz oliwy. Liczne wykopaliska archeologiczne wskazują, że uprawiana była w Starożytnej Grecji.

Gałąź oliwna pojawia się często w herbach i godłach. Obecna jest na fladze Erytrei, w godle WłochArmenii i na Wielkiej Pieczęci Stanów Zjednoczonych