Kosaciec żółty (Iris pseudacorus)

Kosaciec żółty (Iris pseudacorus)

Kosaciec żółty, irys (Iris pseudacorus L.) – gatunek byliny należący do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae).

Kosaciec żółty, irys (Iris pseudacorus L.) – gatunek byliny należący do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae).

Biologia i ekologia

Gatunek eurosyberyjski, występujący na obszarach o klimacie oceanicznym. Rośnie dziko w północno-zachodniej Afryce (MaderaWyspy KanaryjskieAlgieriaMaroko), całej Europie i na obszarach o umiarkowanym klimacie w Azji Zachodniej i Kaukazie, po Syberię Zachodnią. Jako efemerofit pojawia się także w AustraliiNowej ZelandiiUSA i Kanadzie oraz południowej części Ameryki Południowej (ArgentynaChileUrugwaj). Jest uprawiany w wielu krajach świata. W Polsce na niżu jest pospolity. Hygrofit rosnący na glebach torfowych z wodą stojącą lub wolno płynącą, najczęściej nad martwymi odnogami rzek, stawami, w zarośniętych rowach melioracyjnych, w szuwarach. Kwitnie od maja do lipca. Kwiaty przedprątne, zapylane przez błonkówki

Łodyga

Wyprostowana, prosto wzniesiona, zazwyczaj rozgałęziona, o wysokości do 1 m. Na przekroju poprzecznym obła lub spłaszczona. Pod ziemią występuje grube, mocne kłącze.

Liście

Żywozielone, pochwiasto obejmujące łodygę. Dolne są równowąskomieczowate, górne równowąskolancetowate. Mają szerokość 1-3 cm, a długość do 1 m.

Kwiaty

Jaskrawożółte, wyrastające na długich szypułkach po 1-5 z kątów podobnych do liści przysadekOkwiat 6-działkowy, zrośnięty w rurkę. Trzy działki okółka wewnętrznego są równowąskolancetowate, wyprostowane i krótsze od znamion słupka. Działki okółka zewnętrznego są jajowate, duże, odgięte w dół i ciemnożółte z fioletową nerwacją. Wewnątrz okwiatu jest słupek z dolną, trzykomorową zalążnią, szyjką rozdzielającą się na 3 płatowate znamienia oraz 3 pręciki.

Owoc

Trzykomorowa, tępo trójgraniasta, podłużna torebka[5]Nasiona wielkości 7–8 mm, obustronnie spłaszczone.

Znaczenie użytkowe
Sadzony jako gatunek ozdobny w oczkach wodnych. Oprócz typowej formy gatunku istnieją też ozdobne kultywary, np. 'Variegata’ o żółtozielonych i pasiastych liściach. W starożytności kłącza irysa były używane w medycynie ludowej jako środek leczniczy. Dawniej wysuszone na słońcu i zwilżone octem kwiaty używane były jako barwnik do papieru i skór.

Znaczenie biblijne

Według niektórych badaczy roślin biblijnych wszędzie tam w Biblii, gdzie wymienione są „lilie” w połączeniu z wodą, prawdopodobnie chodzi o kosaćca żółtego, który na terenach biblijnych występuje pospolicie wzdłuż cieków. Np. w księdze Mądrość Syracha (50,8) jest werset: „… jak kwiat róży na wiosnę, jak lilie przy źródle.

Ciekawostki

Stylizowany kwiat kosaćca wraz z liściem był prawdopodobnie godłem Ludwika VII podczas II wyprawy krzyżowej. Roślina trująca (szczególnie świeża).